អត្ថបទចំណេះដឹង៖ ភ្លេងអារក្ខ គឺជាវង់ភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ក្នុងចំណោមវង់ភ្លេងខ្មែរជាច្រើនទៀត។ ភ្លេងអារក្ខ មានគ្រឿងលេងប្រហែលគ្នានឹងភ្លេងខ្មែរផ្សេងទៀតដែរ ប៉ុន្តែគេប្រគំភ្លេងនេះច្រើនពេលមានពិធីកម្មម្តងៗប៉ុណ្ណោះ ដូចជា៖ ពេលមានពិធីប្រគំបញ្ជាន់រូប ឡើងរោង និងឡើងអ្នកតា ជាជំនឿនៃលទ្ធិព្រលឹងរបស់ខ្មែរដើម។ បទភ្លេងអារក្ខ គឺមានលក្ខណៈស្រទន់ លន្លង់លន្លោច ធ្វើឱ្យអ្នកស្តាប់អាចព្រឺសម្បុរបានភ្លាមៗ...។
តាមរយៈសៀវភៅឯកសារមួយចំនួនដូចជា៖ សៀវភៅតន្ត្រីនៅប្រទេសខ្មែរ, សៀវភៅប្រវត្តិពុទ្ធសាសនាប្រទេសខ្មែរ, និងសៀវភៅប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ បោះពុម្ពផ្សាយតាំងពីឆ្នាំ២០១១ បានបង្ហាញរឿងរ៉ាវគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងភ្លេងមួយប្រភេទនេះ។ ក្នុងសៀវភៅឯកសារទាំងនោះ បង្ហាញថា ភ្លេងអារក្ខ កើតចេញពីប្រជាជន ដែលមានទំនាក់ទំនងផ្សាភ្ជាប់ ទៅនឹងជំនឿតាមចំណូលចិត្តរបស់ប្រជាជនដើម នាសម័យបុរេប្រវត្តិខ្មែរ។ ខណៈមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន ពិធីប្រគំបញ្ជាន់រូប ឬពិធីបញ្ជាន់អារក្ខ ដែលមានវង់ភ្លេងសម្រាប់កំដរ គឺមានអាយុប្រហែលជាង២៥០០ឆ្នាំមុនគ.ស គឺមុនព្រះបាទហ៊ុន ទៀន យាងមកកាន់កាប់ដែនដីរបស់ខ្មែរយើង។ នេះបើយើងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ លោក ជឹម ឈុំ ជាសមាជិកនៃក្រុមទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ភ្លេងអារក្ខនេះ មានកំណើតឡើងអំពីរឿងកូនក្មេងលេង«បាយឡុកបាយឡ»។
តាមការកត់សម្គាល់ ប្រភេទបទភ្លេងនេះ គេច្រើនតែប្រើប្រាស់នៅក្នុងពិធីលាងអារក្ខ អ្នកតា ដែលជាជំនឿរបស់ខ្មែរដើម ខណៈការធ្វើពិធីនោះ គឺដើម្បីសុំសេចក្តីសុខ រំដោះគ្រោះ ឬស្នើសុំជំនួយពីខ្មោចអ្នកតាម្ចាស់ស្រុកឱ្យជួយថែរក្សាមនុស្សក្នុងភូមិពីការបៀតបៀនរបស់ខ្មោចព្រៃ ព្រាយបីសាច និងពពួកអសុរកាយ។ ក្នុងសៀវភៅបញ្ជាក់ថា បទភ្លេងអារក្ខ មានតាំងពីមុនពេលដែលពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនាចូលមកប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ៣០៩មុនគ.ស។មែនទែនទៅ លំនាំបទភ្លេងអារក្ខមួយចំនួនក៏ត្រូវបានយកទៅប្រគំក្នុងពិធីមង្គលការផងដែរ។ លើសពីនេះ វង់ភ្លេងអារក្ខ ត្រូវបានគេរកឃើញថា មានរហូតដល់៥៦បទ ដែលមានតួនាទី និងអត្ថន័យផ្សេងៗគ្នា ក្នុងការប្រើប្រាស់។ ខាងក្រោមនេះជាបទភ្លេងអារក្ខចំនួន ដែលគេនិយមប្រគំបំផុតពេលមានពិធីកម្មម្តងៗ៖
-បទស្រីវង : ប្រើសម្រាប់ផ្តែផ្តាំពេលខ្មោចចេញដំណើរ
-បទកងសោយ : ប្រើសម្រាប់ថ្វាយសំណែន។
-បទព្រៃឯលិច : ប្រើពេលខ្មោចវង្វេងព្រៃ
-បទសសរកន្លោង : ប្រើសម្រាប់មេមត់រាំធ្វើដំណើរជុំវិញអាសនៈ
-បទសុរិយា : ប្រើសម្រាប់ពេលសម្រាករបស់កងទ័ពខ្មោច
-បទបង្កូតស្នែង : ប្រើសម្រាប់ជូនដំណើរសម្តេចព្រះគ្រូត្រឡប់ទៅវិញ
-បទជ្រង : ប្រើសម្រាប់បញ្ចូលរូប
-បទផាត់ជាយ: ប្រើពេលមេមត់ផ្តើមចូលរូបអន្ទងព្រលឹងខ្មោចមកចូលសណ្ឋិតក្នុងខ្លួន
-បទសូរិន្ទខ្នងភ្នំ : សម្រាប់យាងសម្តេចព្រះគ្រូមកក្នុងពិធី
-បទស្រីខ្មៅ : ប្រើសម្រាប់អញ្ជើញខ្មោចឈ្មោះស្រីខ្មៅ
បើត្រឡប់ទៅកាន់ស្រមោលនៃអតីតកាលវិញ អ្នកកូតទ្រខ្មែរ ត្រូវច្រៀងផងកូតផង។ សម័យក្រោយមកអ្នកវាយស្គរ ត្រូវវាយផងច្រៀងផង ហើយនៅសម័យក្រោយបង្អស់ មានអ្នកច្រៀងម្នាក់អង្គុយចាំច្រៀងដោយមិនមានលេងឧបករណ៍ភ្លេងអ្វីឡើយ។ ឧបករណ៍ដែលប្រើក្នុងអំឡុងពេលប្រគំវង់ភ្លេងអារក្ខមាន ស្គរដៃ, ទ្រខ្មែរខ្សែ៣, ប៉ីពក ,ចាប៉ី និងសាដៀវ។ បើនិយាយពីទំនៀមទម្លាប់វិញ មុនពេលដែលការប្រគំភ្លេងអារក្ខចាប់ផ្តើម គេត្រូវរៀបចំគ្រឿងសក្ការបូជា ដល់ព្រះពិស្ណុកា ដោយមានការអុជទៀនធូបរួចប្រគំភ្លេងមួយបទ ដែលជាបទរំលឹកគុណប្រចាំតាមទម្រង់ភ្លេងនីមួយៗ ដើម្បីធ្វើសក្ការបួងសួងចំពោះបុព្វបុរស និងគុណគ្រូបាធ្យាយ ដែលបានប្រើអស់កម្លាំងកាយចិត្ត ប្រាជ្ញាស្មារតី ទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន ក្នុងការបង្កើតឧបករណ៍ភ្លេងគ្រប់ប្រភេទ និងនិពន្ធបទភ្លេងនានាយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ទុកសម្រាប់សេចក្តីត្រូវការរបស់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ ក្រៅពីសារសំខាន់ខាងលើ ការធ្វើពិធីសក្ការបួងសួងក៏ជាពិធីម្យ៉ាងសំខាន់បំផុត ក្នុងការស្មឹងស្មាធិ៍ ប្រមូលអារម្មណ៍ក្រុមអ្នកលេងភ្លេងឱ្យបានមូល ដើម្បីចៀសវាងការជាប់ជំពាក់នឹងបញ្ហាស្មុគស្មាញខាងក្រៅ ជាហេតុនាំឱ្យមានការភ្លេចភ្លាំងអំឡុងពេលប្រគំភ្លេង៕
ឯកសារយោង៖ សៀវភៅតន្ត្រីនៅប្រទេសខ្មែរ, សៀវភៅប្រវត្តិពុទ្ធសាសនាប្រទេសខ្មែរ, សៀវភៅប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ, វិគីភិឌា «ភ្លេងអារក្ស», ឈូកខ្មែរ
