កើតស្រែង គឺជាការឆ្លងមេរោគផ្សិតនៃស្បែក(វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា dermatophytosis, ការឆ្លងមេរោគ dermatophyte ឬ tinea)។ ដំបៅដែលបណ្តាលមកពីការឆ្លងនេះ មានរូបរាងស្រដៀងទៅនឹងដង្កូវ ដែលមានរាងជារង្វង់។ ការឆ្លងមេរោគកើតស្រែងអាចប៉ះពាល់ទាំងមនុស្ស និងសត្វ។ ការឆ្លងដំបូងលេចឡើងជាការផ្លាស់ប្ដូរពណ៌ ដែលជារឿយៗមានស្នាមកន្ទួលលើតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់។ ជំងឺស្រែងអាចរីករាលដាលពីតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ទៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃរាងកាយដូចជា៖ ស្បែកក្បាល, ជើង, ដៃ, ក្រចក, ក្រលៀន​។ល។

ក) រោគសញ្ញា៖ រមាស់, មានស្នាមពណ៌ក្រហមត្នោត ឬប្រផេះ, ដុំមូលឬទ្រវែងនៃស្បែករមាស់, ពងបែក, បំណះដែលស្រដៀងនឹងចិញ្ចៀន, ជ្រុះសក់ ជាដើម។ ជំងឺស្រែងអាចមើលទៅខុសគ្នាអាស្រ័យលើផ្នែកណាមួយនៃរាងកាយដែលត្រូវបានប៉ះពាល់។

ខ) មូលហេតុនៃការកើតស្រែង៖ ផ្សិតប្រហែល ៤០ ប្រភេទអាចបណ្តាលឱ្យកើតស្រែង។ ផ្សិតទាំងនេះអាចឆ្លងដល់មនុស្សតាម ៤ យ៉ាង៖

១) ឆ្លងពីមនុស្ស៖ អ្នកអាចឆ្លងមេរោគប្រសិនបើអ្នកទាក់ទងជាមួយអ្នកដែលមានកើតស្រែង ឬប្រសិនបើអ្នកចែករំលែករបស់របរផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជាក្រាស់សិតសក់ ឬកន្សែងជាដើម។ 

២) ឆ្លងពីសត្វ៖ អ្នកអាចកើតស្រែងបន្ទាប់ពីប៉ះសត្វដែលរងផលប៉ះពាល់ ឬវត្ថុដែលសត្វបានប៉ះពាល់។

៣) ឆ្លងពីវត្ថុប្រើប្រាស់៖ អ្នកអាចឆ្លងមេរោគប្រសិនបើអ្នកប៉ះវត្ថុ ឬផ្ទៃដែលមានមេរោគផ្សិត។

៤) ឆ្លងពីដី៖ មនុស្ស​និង​សត្វ​អាច​កើត​កើតស្រែង​បាន​បន្ទាប់​ពី​ប៉ះ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​ដី​ដែល​ផ្ទុក​ផ្សិត។

កត្តាហានិភ័យកើតស្រែង៖ អ្នកអាចប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់ប្រសិនបើអ្នក៖ រស់នៅក្នុងបរិយាកាសក្ដៅ ឬសើម​, ចូលរួមក្នុងកីឡាដូចជាចំបាប់ ឬបាល់ទាត់, ប្រើប្រាស់បន្ទប់ទឹកសាធារណៈ, ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសត្វ, ពាក់ស្បែកជើងតឹង ឬសម្លៀកបំពាក់ដែលត្រដុសស្បែក, មានជំងឺទឹកនោមផ្អែម, ធាត់ ឬលើសទម្ងន់, ញើសលើសលប់, មានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ។

គ) ការពារកើតស្រែង៖ ​ការឆ្លងអាចមកពីការប៉ះពាល់ជាមួយសត្វ និងកង្វះអនាម័យ។ គន្លឹះ​ជា​ច្រើន​ដើម្បី​ការពារ​ជំងឺ​ស្រែង​រួម​មាន៖ លាងដៃរបស់អ្នកបន្ទាប់ពីមានទំនាក់ទំនងជាមួយសត្វ, សម្លាប់មេរោគ និងសម្អាតកន្លែងរស់នៅរបស់សត្វចិញ្ចឹម, កំណត់ការទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស ឬសត្វដែលមានកើតស្រែង ប្រសិនបើអ្នកមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ, កុំចែករំលែករបស់របរផ្ទាល់ខ្លួនដូចជាសម្លៀកបំពាក់ កន្សែង ឬក្រាស់សិតសក់ជាមួយអ្នកដែលអាចកើតស្រែង, ផ្លាស់ប្ដូរស្រោមជើង និងខោក្នុងរបស់អ្នកយ៉ាងហោចណាស់ម្ដងក្នុងមួយថ្ងៃ, រក្សាឧបករណ៍ និងសម្លៀកបំពាក់របស់អ្នកឱ្យស្អាត, ប្រសិនបើអ្នកលេងកីឡា រក្សាស្បែករបស់អ្នកឱ្យស្អាត និងស្ងួត។

ឃ) ឱសថបុរាណនៅផ្ទះព្យាបាលស្រែង៖ មនុស្សបានប្រើឱសថផ្ទះសម្រាប់កើតស្រែងអស់ជាច្រើនឆ្នាំ មុនពេលអ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតការព្យាបាលប្រឆាំងនឹងផ្សិត។ ការព្យាបាលទាំងនេះរួមមាន៖

ទឹកខ្មះផ្លែប៉ោម៖ អ្នកខ្លះយកដុំសំឡីដែលត្រាំក្នុងទឹកខ្មេះប៉ោម លាបលើតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់នៃស្បែកបីដងក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីព្យាបាលកើតស្រែង។

ប្រេងដូង៖ លាប​ប្រេងដូង​លើ​ស្បែក​ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​ការកើតស្រែង។​ លាបប្រេងដូងមួយទៅបីដងក្នុងមួយថ្ងៃ។

រមៀត៖ អ្នក​អាច​លាយ​រមៀត​ដែលជា​គ្រឿងទេស​ទូទៅ​ជាមួយនឹង​ទឹក​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ថ្នាំ​កម្ចាត់​មេរោគ​។ លាប​លើ​ស្បែក​របស់​អ្នក ហើយ​ទុក​ឱ្យ​វា​ស្ងួត។

ឱសថបុរាណតាមផ្ទះមិនគួរប្រើជំនួសការព្យាបាលប្រឆាំងនឹងផ្សិតដែលគេស្គាល់នោះទេ វាគួរជាការជំនួយការព្យាបាលប៉ុណ្ណោះ។ ជំនួសមកវិញ សូមពិភាក្សាជាមួយ​ជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ៕ source: healthline