លោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជី (Aung San Suu Kyi) កើតនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៥ នៅក្នុងទីក្រុងរ៉ង់ហ្គួន(Rangoon) ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវដូរឈ្មោះមកជា យ៉ាងហ្គួន(Yangon)។ លោកស្រីមានឪពុកឈ្មោះ អ៊ុងសាន(Aung San) និងម្តាយឈ្មោះឃីន ឃ្យី(KhinKyi)។
ឪពុកលោកស្រីជាមេដឹកនាំតស៊ូយ៉ាងសកម្មក្នុងការទាមទារឯករាជ្យជាតិពីចក្រភពអង់គ្លេស ឲ្យប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ តែលោកត្រូវបានគេលួចធ្វើឃាតក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ គឺនៅពេលលោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជី ទើបមានអាយុ២ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។
លោកស្រី មានបងប្អូនប្រុសពីរនាក់ ក្នុងនោះមានម្នាក់ស្លាប់ដោយសារលង់ទឹក និងម្នាក់ទៀតបានទៅរស់នៅរដ្ឋកាលីហ្វញ៉ា និងទទួលបានសញ្ជាតិអាមេរិក។
ក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ម្តាយលោកស្រីដែលជាអ្នកនយោបាយដ៏សំខាន់ម្នាក់ដែរនោះ ត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតប្រចាំនៅប្រទេសឥណ្ឌា។ លោកស្រីបានសិក្សានៅសាលាក្នុងទីក្រុងញូវដេលី(New Delhi)ប្រទេសឥណ្ឌា និងបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅមហាវិទ្យាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ រួចបានបន្ដកាសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យOxfordក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស រហូតទទួលបានសញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្រផ្នែកទស្សនវិជ្ជា នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ។
ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកស្រីបានបញ្ចប់ថ្នាក់អនុបណ្ឌិតវិទ្យាសាស្ដ្រនយោបាយ។
ក្រោយបញ្ចប់ការសិក្សានៅចក្រភពអង់គ្លេស លោកស្រីបានទៅរស់នៅក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក និងបានបម្រើការងារនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ បានបីឆ្នាំ ផងដែរ។
នៅថ្ងៃទី០១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧២ លោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជី បានរៀបការជាមួយលោកបណ្ឌិត ម៉ៃខល អារីស(Dr Michael Aris) ជនជាតិអង់គ្លេស ដែលមានជំនាញខាងវប្បធម៌ និងអក្សរសិល្ប៍ទីបេ។
ចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍លោកស្រី និងស្វាមី ទទួលបានកូនប្រុសពីរនាក់។
ក្រោយពី បម្រើការងារនៅក្រៅប្រទេសជាច្រើនឆ្នាំ នៅឆ្នាំ១៩៨៨ លោកស្រីបានវិលត្រឡប់មកមាតុប្រទេសវិញ ដើម្បីមើលថែម្តាយឈឺ ស្របពេលប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា កំពុងធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងរបបយោធាដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ ណេ វិន ដែលបានធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា ទម្លាក់រដ្ឋាភិបាល អ៊ូ នូ តាំងពីឆ្នាំ១៩៦២មកនោះ ។ បាតុកម្ម នោះ កើតឡើងដោយសារឧត្តមសេនីយ៍ ណេ វិន បានសម្រេចលុបចោលក្រដាសប្រាក់មួយចំនួនរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា។ លោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជី ក៏បានចូលរួមក្នុងបាតុកម្មនោះដែរ ធ្វើឱ្យឥទ្ធិពល និងប្រជាប្រិយរបស់លោកស្រីចាប់ផ្ដើមល្បីរន្ទឺជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងចំណោមក្រុមបាតុករ។
នៅថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៨ ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា ជាច្រើនម៉ឺននាក់ ដែលចេញមកពីគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ បានចេញមកបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលយោធា។ ក្នុងថ្ងៃទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៨ លោកស្រីបានថ្លែងសុន្ទរកថាជាសាធារណៈលើកដំបូងនៅមុខមហាជនជាច្រើនម៉ឺននាក់ ក្នុងទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន ដោយបានលើកឡើងពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ប្រកបដោយអត្ថន័យពីរោះជក់ចិត្តបំផុត។
នៅពាក់កណ្តាលខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨៨ រដ្ឋាភិបាលយោធា បានចាប់ផ្តើមបង្រ្កាបលើក្រុមបាតុករយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅ ដែលបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ជាច្រើនពាន់នាក់នៅក្នុងប្រទេស។
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨៨ ឈ្មោះគណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានបង្កើតឡើង លោកស្រី អ៊ុងសាន ស៊ូជី ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គលេខាធិការ។
នៅក្នុងក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ រដ្ឋាភិបាលយោធា បានដាក់ឃុំលោកស្រីឱ្យនៅតែក្នុងផ្ទះ។ ក្នុងឆ្នាំដដែលនេះ រដ្ឋាភិបាលយោធា ក៏បានប្តូរឈ្មោះប្រទេសភូមា ទៅជាសហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា វិញផងដែរ។
នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៩ ស្វាមីលោកស្រី គឺលោកម៉ៃខល អារីស(Michael Aris) បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតដោយសារជំងឺ។
ក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ស៊ូជី បានឈ្នះពានរង្វាន់សន្តិភាព។ ដោយសារកំពុងជាប់ឃុំនៅក្នុងផ្ទះ ស៊ូជី មិនអាចទៅទទួលពាននោះឡើយ ដោយកូនប្រុសច្បង លោក Alexander Aris ជាអ្នកទៅទទួលជំនួស។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ លោកស្រីស៊ូជី ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលយោធា ដោះលែងវិញ ។ លុះដល់ឆ្នាំ២០០០ រដ្ឋាភិបាលយោធា បានដាក់ឃុំលោកស្រីឱ្យនៅតែក្នុងផ្ទះវិញដដែល។ រហូតឆ្នាំ២០០២ ទើបរដ្ឋាភិបាលយោធា ដោះលែងជាថ្មីម្ដងទៀត។
នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ បន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចរបស់ក្រុមបាតុករគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលយោធា ជាមួយអ្នកគាំទ្របក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ លោកស្រីក៏ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលយោធា ដាក់ឃុំក្នុងផ្ទះជាថ្មីម្ដងទៀត ហើយក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលយោធា ត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិ ថ្កោលទោសជាបន្តបន្ទាប់ លោកស្រីត្រូវបានដោះលែងនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១០ ដោយសារផុតកំណត់នៃការជាប់ឃុំលើបទចោទទៀតផង។
ក្នុងឆ្នាំ២០១០ នោះដែរ រដ្ឋាភិបាលយោធា បានរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិជាថ្មី គណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើពហិការ មិនចូលរួម ព្រោះលោកស្រីស៊ូជី កំពុងជាប់ឃុំ។ កាលនោះ គណបក្សសហភាពបង្រួបបង្រួម និងអភិវឌ្ឍន៍ របស់ពួកយោធា បានឈ្នះអាសនៈនៅក្នុងសភា ច្រើនលើសលុប។
ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ បក្សសម្ព័ន្ធជាតិ ដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ បានចូលរួមការបោះឆ្នោតវិញ ហើយបានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុងសភា។ ប៉ុន្តែលោកស្រីស៊ូជី មិនអាចឡើងជាប្រធានាធិបតីបានទេ ដោយសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ២០០៨ ដែលតាក់តែងដោយក្រុមយោធា បានហាមឃាត់អ្នកមានប្តីឬប្រពន្ធសញ្ជាតិបរទេស មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាប្រធានាធិបតី បានជាដាច់ខាត។
នៅដើមឆ្នាំ២០១៦ សភា បានជ្រើសលោកហ្តិន ក្វាវ(Htin Kyaw) ជាប្រធានាធិបតីមីយ៉ាន់ម៉ា ។
នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦ នោះដែរ លោកស្រីស៊ូ ជី បានកាន់តំណែងជាទីប្រឹក្សារដ្ឋ ដែលមានស្មើនឹងឋានៈប្រធានាធិបតីដែរ។
ដោយសារពួកយោធាប្រកាន់ពូជសាសន៍ និងសាសនា បានធ្វើការកាប់សម្លាប់សហគមន៍រ៉ូហ៊ីងយ៉ា កាន់សាសនាម៉ូស្លីម បណ្ដាលឱ្យស្លាប់ជាច្រើនពាន់នាក់ និង ៤៣ពាន់នាក់ទៀត រត់ភៀសខ្លួនទៅប្រតេសជិតខាង លោកស្រីស៊ូជី ត្រូវបានដកពានរង្វាន់ជាច្រើន ក្នុងនោះរួមទាំងរង្វាន់សិទ្ធិមនុស្សពីអង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិផងដែរ។
លើសពីនេះ នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ លោកស្រីបានការពារក្តីនៅអង្គការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិថែមទៀត ដែលកាលនោះប្រទេសហ្កំប៊ី បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងជុំវិញបញ្ហាកាប់សម្លាប់ជនជាតិភាគតិចរ៉ូហ៊ីងយ៉ា ដោយមានការគាំទ្រពីប្រទេសផ្សេងៗទៀតជាច្រើន ។
នៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលនាថ្ងៃទី៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ គណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ទទួលជ័យជម្នះ បាន៣៩៦ អាសនៈលើចំនួនអាសនៈសរុប ៤៧៦ នៅក្នុងសភា គឺជាជ័យជម្នះដ៏លើសលប់ជាងការបោះឆ្នោតពីឆ្នាំ២០១៥នោះទៅទៀត។ រីឯគណបក្សសាមគ្គីភាព និងអភិវឌ្ឍន៍សហភាព ដែលជាគណបក្សតំណាងពួកយោធា ទទួលបានតែ ៣៣ អាសនៈប៉ុណ្ណោះ។
តែនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ ក្រុមយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា បានធ្វើរដ្ឋប្រហារជាថ្មីម្ដតទៀត ដោយបានចាប់ឃុំលោកស្រីស៊ូជី ជាថ្មីម្តងទៀត ហើយចោទថា ការបោះឆ្នោតក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០កន្លងទៅ មានភាពមិនប្រក្រតី និងប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងស្ថានភាពអាសន្នរយៈពេល ១ឆ្នាំ បណ្ដាលឱ្យមានការផ្ទុះបាតុកម្ម នៅក្រុងធំៗចំនួន៣ក្នុងប្រទេសភូមាគឺ យ៉ង់ហ្គោន ម៉ានឌឺឡេ និង ណៃពិដោ និងឆ្លងរាលដាលទៅខេត្តផ្សេងៗទៀតជាច្រើន ហើយបើរាប់ចាប់តាំងពីថ្ងៃរដ្ឋប្រហារមក មានមនុស្សប្រមាណ២៥០នាក់ហើយដែលបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ដោយសារការបង្រ្កាបរបស់ក្រុមយោធា៕ (ស្រាវជ្រាវដោយ៖ ឈឹម សេរីភួន)
