ខេត្តពោធិ៍សាត់ គឺជាខេត្តមួយដែលសិ្ថតនៅក្នុងតំបន់ទនេ្លសាប មានទីតាំងនៅទិសបចិ្ចមនៃប្រទេសកម្ពុជា ។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដី ១២៦៩២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ត្រូវបានបែងចែកជា ០៦ ស្រុក និងក្រុងចំនួន ០១ ក្នុងនោះមានដូចជា ស្រុកបាកាន ស្រុកកណ្ដៀង ស្រុកក្រគរ ស្រុកភ្នំក្រវាញ ក្រុងពោធិ៍សាត់ ស្រុកវាលវែង និងស្រុកតាលោកសែនជ័យ ។
នៅក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ត្រង់ទំព័រ ៧៧៩ បញ្ជាក់ថា ពោធិ៍សាត់ គឺជាឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជារដ្ឋ នៅជាប់ខាងកើតខេត្តបាត់ដំបង។ តាមពាក្យដំណាលពីព្រេងនាយថា មានដើមពោធិ៍តូចមួយរសាត់ច្រាសទឹកមកជាអស្ចារ្យប្លែក ហើយគេបានស្រង់យកទៅដាំនៅកន្លែងមួយ។
ដោយហេតុដូច្នេះ ទើបឲ្យឈ្មោះភូមិប្រទេសនោះថា ពោធិ៍សាត់ ព្រោះពាក្យថា រសាត់ និងសាត់ ជាពាក្យតែមួយអាចប្រើជួសគ្នាបាន។ លុះសំណេរជាយូរអង្វែងមក បានក្លាយជា "ពោធិ៍សាត់" រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
ខេត្តពោធិ៍សាត់ ក៏ជាប់ទាក់ទងជាមួយរឿងព្រេងបុរាណខ្មែរ ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថា តាមពាក្យពីព្រេងនាយដំណាលថា មានដើមពោធិ៍មួយដើមរសាត់ច្រាសទឹកដ៏ប្លែកអស្ចារ្យ ឃើញដូច្នេះអ្នកស្រុកក៏នាំគ្នាយកខ្សែពួរទៅទាក់ចងតែមិនជាប់ ហើយបន្តរសាត់ដល់កន្លែងមួយត្រង់ខាងមុខទីប្រាសាទព្រះខ័ន។ រសាត់មកដល់ទីនេះ ព្រះសង្ឃ និងអ្នកស្រុក បានរៀបចំគ្រឿងពលីការបូជាទៀន ធូប ផ្កាភ្ញី ដោយអធិដ្ឋានបួងសួងសុំយាងដើមពោធិ៍ ដើម្បីប្រតិដ្ឋានដាំទុកនៅទីតាំងនោះ។
ព្រះសង្ឃបានយកខ្សែអំបោះ ៧សរសៃទៅចងដើមពោធិ៍ រួចប្រគំភ្លេងពិណពាទ្យថ្វាយដើមពោធិ៍ ស្រាប់តែដើមពោធិ៍នោះ ត្រូវបានអ្នកស្រុកអូសតាមជម្រាលដីឡើងច្រាំងខាងកើតប្រាសាទព្រះខ័ន បានដោយងាយ។ អ្នកស្រុកក៏ស្រែកអឺងកងឡើងថា "បានការ...បានការ" ហើយទួលនេះបានជាប់ឈ្មោះ "ទួលបានការ" តរៀងមក ដែលបច្ចុប្បន្នទួលនេះ ស្ថិតនៅខាងកើតវត្តបាកាន ក្នុងទឹកដីស្រុកបាកាន។
ដោយសារប្រាសាទព្រះខ័ន មានបារមីខ្លាំងពូកែ និងបួងសួងសុំកំណប់ទ្រព្យអ្វីបាននោះ ដំណឹងបានលេចឮដល់កងទ័ពសៀម ដែលនៅក្បែរព្រំដែនស្វាយដូនកែវ និងចង់មកជីកយកវត្ថុមានតម្លៃទាំងនោះ។ អ្នកស្រុក និងព្រះសង្ឃក៏នាំគ្នាលើកដីពូនលុបប្រាសាទ ក្នុងបំណងលាក់ទុកអាថ៌កំបាំងដោយយកដើមពោធិ៍ទៅដាំលើចំហៀងកូនភ្នំ និងប្ដូរឈ្មោះមកជា "បាកាន" វិញ ដែលបច្ចុប្បន្នគេហៅថា ស្រុកបាកាន ។
កាលពីដើម ខេត្តពោធិ៍សាត់ មានសក្ដានុពលសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗចំនួនបួន គឺវិស័យកសិកម្ម នេសាទ ការទាញយកអនុផលព្រៃឈើ និងធនធានថ្មកែវ។
បើផ្អែកលើឯកសារ ភូមិសាស្ត្រ របស់លោក ឌឹក គាម ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ឆ្នាំ ១៩២៧ ដល់ ១៩៤១ រដ្ឋបាលខេត្តពោធិ៍សាត់ ត្រូវបានបែងចែកជា ៣ស្រុកធំៗ និងតំប់ចំនួន ០១ ។ ក្នុងចំណោមស្រុក និងតំបន់ទាំងនោះ ក៏ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមន្ត្រីអជ្ញាធរដែនដី ដែលទទួលបានគោរមងារពីព្រះមហាក្សត្រ ទៅតាមឋានានុក្រម ដែលមានដូចខាងក្រោម៖
ចៅហ្វាយខេត្ត៖ ឧកញ៉ាសួគ៌ាលោកឥន្ទ្រាឫទ្ធិវិជិតសក្ដាមហានិគមធរណិន្ទស័ក្តិអគ្គសេនាមហាមាត្យឧត្ដមក្រមពាហុ
ភូឈួយខេត្ត៖ សុគ៌ាសមសក្តិ
បាឡាត់ខេត្ត៖ ពិភ័ក្ដិរឿងឫទ្ធិ
ចៅហ្វាយស្រុកបាកាន៖ សូគ៌ាធិបតី
បាឡាត់ស្រុកបាកាន៖ ពិនិត្យរឿនរង្គ
ចៅហ្វាយស្រុកភ្នំក្រវាញ៖ អរញ្ញធិបតី
ចៅហ្វាយស្រុកក្រគរ៖ ជំនិះសង្គ្រាម
បាឡាត់ស្រុកក្រគរ៖ ពិជិតសង្គ្រាម
ចៅតំបន់ចំណត់៖ អារញ្ញិកសេនា
ដោយ៖ KS
រូបភាពដោយ៖ រដ្ឋបាលខេត្តពោធិ៍សាត់
